اثربخشی آموزش گروهی تحلیل ارتباط محاوره‌ای مادر-کودک بر ایمنی دلبستگی پسرهای 6 تا 10 سال دچار اختلال نافرمانی مقابله‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار واحد مرودشت دانشگاه آزاد اسلامی

2 دانشگاه آزاد واحد اراک

3 مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

4 دانشجوی دکتری دانشگاه آزاد واحد اصفهان

5 دانشگاه الزهرا

چکیده

هدف: هدف پژوهش تعیین اثربخشی آموزش گروهی تحلیل ارتباط محاوره‌ای مادر-کودک بر ایمنی دلبستگی پسرهای 6 تا 10 سال دچار اختلال نافرمانی مقابله‌ای بود. روش: روش پژوهش شبه­آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون با گروه گواه و پیگیری سه‌ماهه و جامعه آماری 148دانش‌آموز پسر پیش‌دبستانی و دبستانی ارجاع داده‌شده به مرکز مشاوره آموزش‌ و پرورش شهر خمین در سال تحصیلی 96-95 بود. پس از غربال‌گری، از میان دانش­آموزانی که بیشترین نمره را در پرسشنامه‌های علائم مرضی کودکان گادو و اسپرافکین نسخه والدین(2007) و طبقه‌های Q دلبستگی واترز 1987، به‌دست آوردند، 24 دانش‌آموز انتخاب و مادران آن­ها در دو گروه آزمایش و گواه به‌صورت تصادفی جایگزین شدند و بسته آموزش گروهی تحلیل ارتباط محاوره‌ای اریک برن 1961، در 8 جلسه 80 دقیقه‌ای یک‌بار در هفته در مورد گروه آزمایش اجرا و داده‌ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس آمیخته با اندازه‌گیری مکرر تحلیل شد. یافته‌ها: نتایج تفاوت معناداری را بین عملکرد دو گروه آزمایش و گواه در ایمنی دلبستگی(20/59 =F، 001/0 =P) و اختلال نافرمانی مقابله‌ای (42/15 =F، 001/0 =P) در مرحله پس‌آزمون و پس از سه ماه پیگیری نشان داد. نتیجه‌گیری: با توجه به این­که آموزش گروهی تحلیل ارتباط محاوره‌ای می­تواند میزان تعامل‌ها و سطح ایمنی دلبستگی مادر-کودک را افزایش دهد؛ پیامدهای تحولی مهمی در پی دارد. از این­رو به­نظرمی­رسد در موقعیت‌های بالینی با انجام مداخله‌هایی از این دست و با ارتقاء سلامت روانی والدین، بتوان گام‌های مثبت و استواری در جهت رفع و یا تخفیف مشکلات رفتاری کودکان برداشت.

کلیدواژه‌ها


ابارشی، زهره؛ طهماسیان، کارینه؛ مظاهری، محمدعلی؛ پناغی، لیلی .(1389). تأثیر آموزش برنامه ارتقای رشد روانی-اجتماعی کودک از طریق بهبود تعامل مادر-کودک بر خوداثرمندی والدگری و رابطه مادر و کودک. فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش در سلامت روانشناختی، 3 (3)؛ 49-57.
جهان‌بخش، مرضیه.، بهادری، محمدحسین.، امیری، شعله و جمشیدی، آذر. (1390). اثربخشی درمان دلبستگی مادران بر علائم فزون اضطرابی دختران دارای مشکلات دلبستگی. فصلنامه روانشناسی کاربردی، 5،4(20)؛ 41-26.
دهقانی‌آرانی، فاطمه.، بشارت، محمدعلی.، پورحسین، رضا.، بهرامی احسان، هادی و آقامحمدی، اصغر. (1393). اثربخشی یک مدل مداخله دلبستگی محور بر شاخص‌های سلامت و دلبستگی کودکان مبتلا به بیماری مزمن. فصلنامه روانشناسی معاصر، 9(2)؛ 16-3.
ذوالفقاری مطلق، مصطفی.، جزایری، علی‌رضا.، خوشابی، کتایون.، مظاهری، محمدعلی و کریملو، مسعود. (1387). اثربخشی درمان مبتنی بر دلبستگی بر کاهش علائم اختلال اضطراب جدایی. فصلنامه روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، 4(55)؛ 388-380.
سیدموسوی، پریسا سادات و نوری مقدم، ثنا. (1395). دلبستگی و پیامدهای تحولی: نقش بازنمایی‌های ذهنی در پیش‌بینی مشکلات درونی سازی و برونی‌سازی کودکان. فصلنامه روانشناسی تحولی:روانشناسان ایرانی، 12(47)؛ 263-251.
سیدموسوی، پریسا سادات.، قنبری، سعید و مظاهری، محمدعلی. (1394). اثربخشی مداخله دلبستگی محور با روش پسخوراند ویدیویی بر کاهش بازنمایی‌های منفی و اضطراب جدایی. فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی لرستان، 17(2)؛ 104-90.
قنبری، سعید.، خداپناهی، کریم.، مظاهری، محمدعلی و غلامعلی لواسانی، مسعود. (1392). اثربخشی آموزش والدین مبتنی بر نظریه دلبستگی بر افزایش کیفیت مراقبت مادران کودکان مضطرب پیش‌دبستانی. فصلنامه خانواده پژوهی، 9(4)؛ 426-407.
عسکری، مارال.، نادری، فرح.، احتشام‌زاده، پروین.، عسگری، پرویز و حیدری، علی‌رضا. (1396). اثربخشی مداخله ترکیبی طرحواره درمانی و درمان دلبستگی با مادران بر رابطه والد-کودک. نشریه پرستاری کودکان، 1(4)؛ 15-7.
طلایی‌نژاد، نعیمه.، مظاهری، محمدعلی و قنبری، سعید. (1394). آموزش گروهی دلبستگی‌محور مادران بر کاهش نشانه‌های اضطراب جدایی. فصلنامه اندیشه و رفتار، 9(35)، 46-37.
موحد، مهسا . (1387). هنجاریابی پرسشنامه سبک‌های دلبستگی کودکان راندول . پایان‌نامه کارشناسی، رشته روانشناسی بالینی. دانشگاه اصفهان، دانشکده روانشناسی.
منفرد، فریبا(1390). بررسی ارتباط بین رابطه مادر-کودک با رشد هیجانی کارکردی و رشد کاربردی زبان در کودکان پیش‌دبستانی ناحیه 7 مشهد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه فردوسی مشهد. دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی.
مهبد، مینا و فولادچنگ، محبوبه. (1391). نقش دلبستگی به والدین در پیشرفت تحصیلی با واسطه خودکارآمدی. فصلنامه روانشناسی کاربردی، 6، 11(3)؛ 102-88.
نادعلی، حسین.، بشارت، محمدعلی.، رستمی، رضا و بهرامی احسان، هادی. (1395). اثربخشی مداخله دلبستگی محور مادر-کودک بر افزایش ایمنی دلبستگی کودکان پیش‌دبستانی. فصلنامه روانشناسی تحولی: روانشناسان ایرانی، 12(48)؛ 354-343.
Allen, B., Timmer, S. G., & Urquiza, A. J. (2014). Parent–Child Interaction Therapy as an attachment-based intervention: Theoretical rationale and pilot data with adopted children. Children and Youth Services Review, 47, 334-341.
American Psychiatric Association. (2013). The Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders: DSM 5. Bookpoint US.
Cassidy, J., Jones, J. D., & Shaver, P. R. (2013). Contributions of attachment theory and research: A framework for future research, translation, and policy. Development and psychopathology, 25, 1415-1434.
Essau, C. A., & Gabbidon, J. (2013). Epidemiology, comorbidity and mental health service utilization. In: Essau, C.A., Ollendick, T.H.(Eds.),TheWiley-Blackwell Handbook of The Treatment of Childhood and Adolescent Anxiety, Firsted. Wiley-Blackwell, Chichester.
Goldsmith, D. F. (2010). The emotional dance of attachment. Clinical Social Work Journal, 38, 4-7.
Grey, I. K., & Yates, T. M. (2014). Preschooler narrative representations and childhood adaptation in an ethnoracially diverse sample. Attachment and Human Development, 16 (6), 613-632.
Hahn, L., Hajinlian, J., Eisen, A. R., Winder, B., & Pincus, D. B. (2003). Measuring the dimentions of separation anxiety and early panic in children and adolescents: The Separation Anxiety Assessment Scale. Paper presented at the 37th annual convention of the Association for Advacement of Behavior Therapy, Boston.
Lebowitz, E. R.,Woolston, J., Bar-Haim, Y., Calvocoressi, L., & et al. (2012). Family accommodation in pediatric anxiety disorders. Depression and Anxiety.
Karver, M. S, & Caporino, N. (2010). The Use of Empirically Supported Strategies for Building a Therapeutic Relationship with an Adolescent With Oppositional-Defiant Disorder. Cognitive behavioral practices, 17(2): 222-232.
Madigan, S., Moran, G., & Pederson, D. R. (2012). Unresolved states of mind, disorganized atta-chment relationships, and disrupted interactions of adolescent mothers and their infants. Develo-pmental Psychology, 42, 293–304
Morgan, P. S. (2004). Frequency of RAD diagnosis and attachment disorder in community mental health agency clients. University of Louisville. United States- Kentucky.
Randolph, E. M. (1996). Randolph Attachment Disorder Questionnaire. Institute for Attachment, Evergreen CO.
Pianta, R. C. (1994). Patterns of relationships between children and kindergarten teacher. Journal of school psychology, 32, 15-32.
Thompson, R. A. (2008). Early attachment and later development. In J. Cassidy, & P. R. Shaver (Eds.), Handbook of attachment: Theory ,resea-rch and clinical applications (pp.348-366). New York: Guilford Press.
Urquiza, A. J., & Blacker, D. (2012). Parent‐Child Interaction Therapy for Sexually Abused Children. Handbook of Child Sexual Abuse: Identification, Assessment, and Treatment, 279-296.
Yarnoz, S., Plazaola, M., & Etxeberria, M. P. J. (2008). Adaptation to divorce: An attachment based intervention with long term divorced parents. Journal of Divorce and Remarriage, 49, 291-307.
Zolog, T. C., Ballabriga, M. C. J., Bonillo-martin, A., Canals-sann, J., Hernandezmartinez, C., Romero-acosta, K., & et al. (2011). Somatic complaints and symptoms of anxiety and depression in a schoolbased sample of preadolescents and early adolescents. Functional impairment and implications for treatment. Journal of Cognitive and Behavioral Psychotherapies, 11, 191–208.