اثربخشی مداخله دلبستگی محور بر بهبود رابطه والد-کودک و کاهش نشانه‌های اضطراب جدایی در کودکان 7 تا 10 ساله

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی ، قوچان، ایران

2 دانشجوی دکتری مشاوره، دانشگاه آزاد اسلامی ، بجنورد، ایران

چکیده

هدف: هدف پژوهش تعیین اثربخشی مداخله دلبستگی محور بر بهبود رابطه مادر و کودک و کاهش نشانه‌های اضطراب جدایی در کودکان مقطع ابتدایی بود. روش: روش پژوهش شبه آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون با گروه گواه و پیگیری دو ماهه و جامعه آماری مادران 73 دانش‌آموز پسر با دامنه سنی 7 تا 10 سال ارجاع داده شده به مرکز مشاوره آموزش و پرورش رباط کریم در سال تحصیلی 96-95 بود. پس از غربالگری 20 مادر انتخاب شدند که هم‌زمان نمره بالاتری از نسخه والدین آزمون اضطراب جداییِ هان، هاجینلاین، ایشن، ویندر و پینکاس (2003) و نمره کمتری از پرسشنامه رابطه والد-کودک پیانتا (1994) کسب کرده بودند و به­طور تصادفی در گروه آزمایش و گواه جایگزین شدند. گروه آزمایش بسته آموزشی مداخله دلبستگی محور قنبری، خداپناهی، مظاهری و غلامعلی لواسانی (1392) را به‌صورت هفتگی در 8 جلسه 90 دقیقه‌ای دریافت کردند. داده‌ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس مختلط با اندازه‌گیری مکرر تحلیل شد. یافته‌ها: نتایج تفاوت معناداری را بین عملکرد دو گروه آزمایش و گواه در نشانه‌های اضطراب جدایی (86/18 =F، 001/0 =P) و رابطه مادر و کودک (18/12 =F، 003/0 =P) در مرحله پس‌آزمون و پس از دو ماه پیگیری نشان داد. نتیجه‌گیری: از آنجا که درمان دلبستگی محور، راهبردهای کارامد و سودمندی را برای بهبود عملکرد رابطه مادر و کودک و درمان مشکلات اضطراب جدایی کودکان دارای مشکلات دلبستگی در اختیار مادران، والدین و مراکز رواندرمانی کودکان قرار می‌دهد؛ می­توان آن را روش درمانی مؤثری تلقی کرد.

کلیدواژه‌ها


ابارشی، زهره.، طهماسیان، کارینه.، مظاهری، محمد علی.، و پناغی، لیلی. (1389). تأثیر آموزش برنامه ارتقای رشد روانی-اجتماعی کودک از طریق بهبود تعامل مادر-کودک بر خود اثرمندی والدگری و رابطه مادر و کودک زیر سه سال. فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش در سلامت روان‌شناختی، 3(3): 57-49.
پاکدامن، شهلا.، سید موسوی، پریسا.، و قنبری، سعید. (1390). کیفیت دلبستگی و مشکلات رفتاری-هیجانی در نوجوانان: بررسی نقش پدران. فصلنامه روان‌شناسی کاربردی، 5(1 پیاپی 17)؛ 100-85.
ثنایی ذاکر، باقر. (1383). روان‌درمانی و مشاوره گروهی. تهران: چهر.
جهان‌بخش، مرضیه.، بهادری، محمد حسین.، امیری، شعله.، و جمشیدی، آذر. (1390). اثربخشی درمان دلبستگی مادرها بر علائم فزون اضطرابی دختران دارای مشکلات دلبستگی. فصلنامه روان‌شناسی کاربردی، 5(4 پیاپی 20): 41-26.
دهقانی آرانی، فاطمه.، بشارت، محمد علی.، پورحسین، رضا.، بهرامی احسان، هادی.، و آقا محمدی، اصغر. (1393). اثربخشی یک الگوی مداخله دلبستگی محور بر شاخص‌های سلامت و دلبستگی کودکان مبتلا به بیماری مزمن. فصلنامه روان‌شناسی معاصر، 9(2): 16-3.
ذوالفقاری مطلق، مصطفی.، جزایری، علی‌رضا.، خوشابی، کتایون.، مظاهری، محمد علی و کریم‌لو، مسعود. (1387). اثربخشی درمان مبتنی بر دلبستگی بر کاهش علائم اختلال اضطراب جدایی. فصلنامه روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، 14(3): 388-380.
سید موسوی، پریسا سادات.، و نوری مقدم، ثنا. (1395). دلبستگی و پیامدهای تحولی: نقش بازنمایی‌های ذهنی در پیش‌بینی مشکلات درونی سازی و برونی ‌سازی کودکان. فصلنامه روان‌شناسی تحولی: روان‌شناسان ایرانی، 12(3): 263-251.
سید موسوی، پریسا سادات.، قنبری، سعید.، و مظاهری، محمد علی. (1394). اثربخشی مداخله دلبستگی محور با روش پسخوراند ویدیویی بر کاهش بازنمایی‌های منفی و اضطراب جدایی. فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی لرستان، 17(2): 104-90.
قنبری، سعید.، خداپناهی، محمد کریم.، مظاهری، محمد علی.، و غلامعلی لواسانی، مسعود. (1392). اثربخشی آموزش والدین مبتنی بر نظریه دلبستگی بر افزایش کیفیت مراقبت مادران کودکان مضطرب پیش دبستانی. فصلنامه خانواده پژوهی، 9(4): 426-407.
عسکری، مارال.، نادری، فرح.، احتشام زاده، پروین.، عسکری، پرویز.، و حیدری، علی‌رضا. (1396). اثربخشی مداخله ترکیبی طرحواره درمانی و درمان دلبستگی با مادرها بر رابطه والد-کودک. نشریه پرستاری کودکان، 1(4): 15-7.
طلایی نژاد، نعیمه.، مظاهری، محمد علی.، و قنبری، سعید. (1394). اثربخشی آموزش گروهی دلبستگی محور مادرها بر کاهش نشانه‌های اضطراب جدایی کودکان پیش دبستانی، فصلنامه اندیشه و رفتار، 9(3): 46-37.
منفرد، فریبا. (1390). بررسی ارتباط بین رابطه مادر-کودک با رشد هیجانی کارکردی و رشد کاربردی زبان در کودکان پیش دبستانی ناحیه 7 مشهد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه فردوسی مشهد. دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی.
مهبد، مینا.، و فولادچنگ، محبوبه. (1391). نقش دلبستگی به والدین در پیشرفت تحصیلی با واسطه خودکارامدی. فصلنامه روانشناسی کاربردی، 6(3): 102-88.
نادعلی، حسین.، بشارت، محمد علی.، رستمی، رضا.، و بهرامی احسان، هادی. (1395). اثربخشی مداخله دلبستگی محور مادر-کودک بر افزایش ایمنی دلبستگی کودکان پیش دبستانی. فصلنامه روان‌شناسی تحولی: روان‌شناسان ایرانی، 12(4): 354-343.
Allen, B., Timmer, S. G., & Urquiza, A. J. (2014). Parent–child interaction therapy as an attachment-based intervention: Theoretical rationale and pilot data with adopted children. Children and Youth Services Review, 47(1): 334-341.
American Psychiatric Association (2013). The diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM 5. Bookpoint: US.
Cassidy, J., Jones, J. D., & Shaver, P. R. (2013). Contributions of attachment theory and research: A framework for future research, translation, and policy. Development and psychopathology, 25(1): 1415-1434.
Eisen, A. R., & Schaefer, C. E. (2005). Separation anxiety in children and adolescents. New York: Guilford Press
Essau, C. A., & Gabbidon, J. (2013). Epidemiology, comorbidity and mental health service utilization. In: Essau, C.A., Ollendick, T.H. (Eds.). The Wiley-Blackwell Handbook of the Treatment of Childhood and Adolescent Anxiety, Firsted. Wiley-Blackwell, Chichester.
Goldsmith, D. F. (2010). The emotional dance of attachment. Clinical Social Work Journal, 38(3): 4-7.
Grey, I. K., & Yates, T. M. (2014). Preschooler narrative representations and childhood adaptation in an ethnoracially diverse sample. Attachment and Human Development, 16(6): 613-632.
Hahn, L., Hajinlian, J., Eisen, A. R., Winder, B., & Pincus, D. B. (2003). Measuring the dimentions of separation anxiety and early panic in children and adolescents: The Separation Anxiety Assessment Scale. Paper presented at the 37th Annual Convention of the Association for Advacement of Behavior Therapy: Boston.
Lebowitz, E. R., Woolston, J., Bar-Haim, Y., Calvocoressi, L., & Dauser C, Warnick E, Scahill L, Chakir AR, Shechner T, Hermes H, Vitulano LA, King RA, Leckman JF. (2013). Family accommodation in pediatric anxiety disorders. Depression and Anxiety. 30(1): 47-54.
Karver, M.S. & Caporino, N. (2010). The use of empirically supported strategies for building a therapeutic relationship with an adolescent with oppositional-defiant disorder. Cognitive Behavioral Practices, 17(2): 222-232.
Madigan, S., Moran, G., & Pederson, D.R. (2012). Unresolved states of mind, disorganized atta-chment relationships, and disrupted interactions of adolescent mothers and their infants. Develo-Pmental Psychology, 42(2): 293–304
Mofrad, S., Abdullah, R., & Abu Samah, B. A. (2009(. Perceived parental overprotection and separation anxiety: Does specific parental rearing serve as specific risk factor. Asian Social Science, 5(2): 109-116
Pianta, R.C. (1994). Patterns of relationships between children and kindergarten teacher. Journal of School Psychology, 8(4): 15-32.
Thompson, R. A. (2008). Early attachment and later development. In J. Cassidy, & P. R. Shaver (Eds.), Handbook of attachment: Theory, research and clinical applications (pp.348-366). New York: Guilford Press.
Urquiza, A. J., & Blacker, D. (2012). Parent‐child interaction therapy for sexually abused children. In P. Goodyear-Brown (E.D.), Handbook of Child Sexual Abuse: Identification, Assessment, and Treatment, (pp. 279-296). Hoboken, NJ: Wiley.
Yarnoz, S., Plazaola, M., & Etxeberria, M. P. J. (2008). Adaptation to divorce: An attachment based intervention with long-term divorced parents. Journal of Divorce and Remarriage, 49(1): 291-307.
Zolog, T. C., Ballabriga, M. C. J., Bonillo-martin, A., Canals-sann, J., Hernandezmartinez, C., & Romero-acosta, K. (2011). Somatic complaints and symptoms of anxiety and depression in a schoolbased sample of preadolescents and early adolescents. Functional impairment and implications for treatment. Journal of Cognitive and Behavioral Psychotherapies, 11(3): 191–208.