پیش‌ بینی طرحواره معیارهای سرسختانه/عیب‌جویی افراطی بر اساس باورهای غیرمنطقی والدین و الگوهای ارتباطی والد-فرزند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه ازاد اسلامی واحد علوم تحقیقات

2 دانشگاه علوم تحقیقات

چکیده

هدف: هدف پژوهش تعیین طرحواره معیارهای سرسختانه/عیب‌جویی افراطی بر اساس باورهای غیرمنطقی والدین و الگوهای ارتباطی والد-فرزند در دختران نوجوان بود. روش: روش پژوهش همبستگی و جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دختر دوره متوسطه دوم و والدین آن‌ها در شهر تهران در سال 1395 به تعداد ۴۹۴۲۱ نفر بود. از میان آن‌ها به روش نمونه ‌برداری در دسترس بر اساس فرمول پیشنهادی ون وورهیس و مورگان (2007) و با در نظر گرفتن احتمال ریزش نمونه ۲90 نفر از دبیرستان دخترانه شهید دستغیب از منطقه سیزده، دبیرستان دخترانه آیین اسلام از منطقه پانزده و هنرستان دخترانه آزادگان از منطقه یک انتخاب شد. ابزار پژوهش پرسشنامه الگوهای ارتباطی والد-فرزند باقری (1392) و نسخه کوتاه پرسشنامه طرحواره یانگ 1988 بود که توسط دانش‌آموزان و پرسشنامه باورهای غیرمنطقی جونز (1968) بود که توسط هر دو والد تکمیل شد. پس از حذف 63 پرسشنامه مخدوش و 8 داده پرت، داده‌های گرد‌آوری ‌شده با استفاده از روش رگرسیون چندمتغیری سلسله مراتبی تحلیل شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که از بین مؤلفه‌های الگوی ارتباطی پدر-فرزند متغیرهای رسمیت (1۷1/0 =β)، ارزش مشروط (151/0 =β)، و درهم تنیدگی (۳۱۲/0 =β)، و از بین مؤلفه‌های الگوی ارتباطی مادر-فرزند متغیرهای انعطاف ‌ناپذیری (1۸1/0 =β)، محدودیت (15۵/0 =β)، و باورهای غیرمنطقی مادر (۱۹۶/0 =β)، به‌صورت مثبت طرحواره ناسازگار عیب‌جویی افراطی/معیارهای سرسختانه را در دختران نوجوان پیش بینی می‌کند (001/0=P). نتیجه‌گیری: لازم است که با آموزش والدین و ایجاد شناخت در آن‌ها در مورد عواملی که طرحواره ناسازگار عیب‌جویی افراطی/معیارهای سرسختانه را در نوجوانان شکل‌ می­دهند؛ مانع از بروز آسیب‌هایی ناشی از الگوهای ارتباطی ناسازگار والدین و باورهای غیرمنطقی آن‌ها در بسیاری از حوزه‌های زندگی نوجوانان شد.

کلیدواژه‌ها


منابع
امدادی، شهره.، بیجاری، سحر.، رستمی، فاطمه.، باقری سهامی شعار، زیبا.، براتی، مجید.، و فرهادیان، مریم. (۱۳۹۶). رابطه تصویر ذهنی بدنی و خودکارامدی در دانشجویان دختر دانشگاه علوم پزشکی همدان. پوست و زیبایی، ۸(۲): ۹۹-۹۰.
باقری، فریبرز. (۱۳۹۲). الگوی ارتباط والد-فرزند، مدل نظری فرزندپروری بر مبنای هستی ‌شناسی و انسان ‌شناسی اسلامی. دو فصلنامه پژوهشی مطالعات معارف اسلامی و علوم تربیتی، 1(1): 23-10.
خدابخشی کولایی، آناهیتا.،‌ باصری صالحی، نیلوفر.، روشن چسلی، رسول.، و فلسفی نژاد، محمدرضا. (۱۳۹۳). مقایسه طرحواره‌های شناختی ناسازگار، باورهای غیرمنطقی و مهارت‌های ارتباطی در نوجوانان پرورشگاهی و غیر پرورشگاهی. روان پرستاری، ۲(۱): ۱۲-۱.
دانش، عصمت.، نیکومنش، نرسانگا.، سلیمی نیا، نرگس.، سابقی، لیلا.، و شمشیری، مینا. (1393). رابطه صفات شخصیتی مادران با کمال‌گرایی دختران نوجوان آن‌ها. فصلنامه روان‌شناسی کاربردی، 8(4 پیاپی 32): 78-63.
زارع بهرام آبادی، مهدی.، زهرا کار، کیانوش.، صالحیان بروجردی، حانیه.، محمدی فر، محمدعلی. (۱۳۹۲). اثربخشی برنامه بهبود بخشی ارتباط بر کیفیت رابطه والد-فرزندی در نوجوانان دختر خانواده‌های تک والدینیِ مادر سرپرست. مجله روان‌شناسی بالینی،‌ ۵(۲ پیاپی 18): ۲۳-۱۳.
شهامت، فاطمه.، ثابتی، علی‌رضا.،‌ و رضوانی، سمانه. (1389). بررسی رابطه سبک‌های فرزندپروری و طرحواره‌های ناسازگار اولیه. مطالعات تربیتی و روان‌شناسی، ۱۱(۲): ۲۵۴-۲۳۹.
صلواتی، مژگان.، یکه یزدان دوست، رخساره.، و کاویانی، حسین. (۱۳۸۹). طرحواره درمانی (راهنمای ویژه متخصصان روان‌شناسی بالینی). تهران: دانژه، چاپ اول.
قنادی، فاطمه.، و عبدالهی،‌ محمدحسین. (1393). ارتباط ادراک رفتار والدین با طرحواره‌های ناکارامد اولیه. فصلنامه مطالعات روان‌شناسی بالینی، ۴(4): ۱۵۱-۱۲۹.
کمالی ایگلی، سمیه.، و ابوالمعالی الحسینی، خدیجه. (۱۳۹۵). تبیین راهبردهای تنظیم شناختی هیجان بر اساس فرایندهای ارتباطی خانواده و کمال‌گرایی در نوجوانان دختر. فصلنامه روان‌شناسی کاربردی، 10(۳ پیاپی ۳۹): ۳۱۰-۲۹۱.
مجتبایی، مینا.، صابری، هایده.، و علیزاده، عزیزه. (۱۳۹۴). نقش طرحواره‌های جنسی و تصویر بدنی بر کارکرد جنسی زنان. روان‌شناسی سلامت، ۴(1): ۳۸-۱۹.
نظری، فاطمه.، کاکاوند، علیرضا.، و مشهدی فراهانی، ملکه. (1394). رابطه طرحواره‌های ناسازگار اولیه با شیوه‌های فرزند پروری مادران و اختلال‌های بیرونی شده فرزندانشان. فصلنامه روان‌شناسی کاربردی، 9(2 پیاپی 34): 118-97.
یانگ، جفری.، کلوسکو، ژانت.، و ویشار، ماری جوری. (۱۳۹۳). طرحواره درمانی (راهنمای کاربردی برای متخصصین بالینی). ترجمه حسن حمیدپور و زهرا اندوز. تهران: ارجمند. (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 2003).
References
Azizi, K., & Besharat, M. A. (2011). The relationship between parental perfectionism and child perfectionism in a sample of Iranian families. Procedia Social and Behavioral Sciences, 15(1): 1287-1290.
Bach, B., Lockwood, G., & Young, J. E. (2017). A new look at the schema therapy model: organization and role of early maladaptive schemas. Cogn Behav Ther, [Epub ahead of print].
Bahrami Ehsan, H., & Bahramizadeh, H. (2011). Early maladaptive schemas and agreeableness in personality five factor model. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 8(2): 547-551.
Beck, A. T., & Dozois, D. J. (2011). Cognitive therapy: Current status and future directions. Annual Review of Medicine, 16(2): 397-409.
Callahan, S., & Denis, A. (2013). Irrational beliefs and motherhood: “Hot cognitions” and their relationship to perinatal psychopathology. Journal de Therapie Comportementale ET Cognitive, 23(1): 3-8.
Craciun, B. (2013). The Efficiency of Applying a Cognitive Behavioral Therapy Program in Diminishing Perfectionism, Irrational Beliefs and Teenagers’ Stress. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 84(1): 274-278.
Curran, T., Hill, A. P., & Williams, L. J. (2017). The relationships between parental conditional regard and adolescents' self-critical and narcissistic perfectionism. Personality and Individual Differences, 109(1): 17-22.
Davoodi, E., Wen, A., Dobson, K. S., Noorbala, A. A., Mohammadi, A., & Farahmand, Z. (2018). Early maladaptive schemas in depression and somatization disorder. Journal of affective disorders, 59(3): 82-89.
Gavit, O. A., David, D., DiGiuseppe, R., & DelVecchio, T. (2011). The development and validation of the Parent Rational and Irrational Beliefs Scale. Procedia Social and Behavioral Sciences, 30(1): 2305-2311.
Ghani, F, B, A., Kamal, S. L. A., & Aziz, A. A. (2014). The implication of parenting styles on the akhlak of Muslim Teenagers in the South of Malaysia. Procedia Social and Behavioral Sciences, 114(1): 761-765.
Ghani, F, B, A., Roeswardi, S. I., & Aziz, A. A. (2014). Parenting Styles and their Relation to Teenagers’ Personality Profile in Single Mother Families: A Case Study. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 114(6): 766-770.
Guner, O. (2017). Psychometric properties and normative values of Early Maladaptive Schema Questionnaires set for children and adolescents (SQS). Clinical Psychology & Psychotherapy, 24(2): 534-554.
Hamidi, F., & Hosseini, Z. M. (2010). The Relationship between Irrational Beliefs and Social, Emotional and Educational Adjustment among Junior Students. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 5(1): 1631-1636.
Hamidi, F., & Motlagh Shirazi, S. (2010). Comparison of Irrational Beliefs and Defence Mechanisms in Patients with Obsessive Compulsive Disorder and Normal Individuals. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 5(2): 1620-1624.
Hojjat, S. K., Golmakanie, E., Norozi Khalili, M., Smaili, H., Hamidi, M., & Akaberi, A. (2016). Personality traits and irrational beliefs in parents of substance-dependent adolescents: A comparative study. Journal of Child & Adolescent Substance Abuse, 25(4): 340-347.
Jones, R. G. (1968). A factored measure of Ellis’ irrational belief systems with personality and maladjusted. Wichita, KS: Test Systems.
Kaya-Tezel, F., Tutarel Kişlak, Ş., & Boysan, M. (2015). Relationships between childhood traumatic experiences, early maladaptive schemas and interpersonal styles. Nöro Psikiyatri Arşivi, 52(3): 226-232.
Lohr, J. M., & Bonge, D. (1982). The factorial validity of the Irrational Beliefs Test: A psychometric investigation. Cognitive Therapy and Research, 6(3): 225-230.
Makri-Botsari, E. (2015). Adolescents' unconditional acceptance by parents, teachers, and educational outcomes: A structural model of gender differences. Journal of Adolescence, 43(2): 50-62.
Matejevica, M., Jovanovica, D., Ilic, M. (2015). Patterns of Family Functioning and Parenting Style of Adolescents with Depressive Reactions. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 18(5): 234-239.
Monirpoor, N., Gholamyzarch, M., Tamaddonfard, M., Khoosfi, H., & Ganjali, A. R. (2012). Role of father–child relational quality in early maladaptive schemas. International Journal of High Risk Behaviors & Addiction, 1(2): 50-54.
Ozen, E. A., & Akgun, O. E. (2015). The effects of irrational beliefs on academic motivation and academic self-efficacy of candidate teachers of computer and instructional technologies education department. Procedia Social and Behavioral Sciences, 19(7): 1287-1292.
Saggino, A., Balsamo, M., Carlucci, L., Cavalletti, V., Sergi, M. R., da Fermo, G., Tommasi, M. (2018). Psychometric properties of the Italian version of the Young Schema Questionnaire L-3: Preliminary results. Frontiers in Psychology, 9(1): 312-315.
Sahraee, O. Alizadeh, Yusefnejad, M., & Khosravi, Z. (2011). Predicting of life satisfaction with respect to early maladaptive schemas among Iranian college students. European Psychiatry, 26(1):1962.
Sundag, J., Zens, C., Ascone, L., Thome, S., & Lincoln, T. M. (2018). Are schemas passed on? A study on the association between early maladaptive schemas in parents and their offspring and the putative translating mechanisms. Behavioural and Cognitive Psychotherapy, [Epub ahead of print].
Tavallaii, A., Naderi, Z., Rezaiemaram, P., Tavallaii, V., Babamohamadi, Z., & Aghaie, M. (2015). The relationship between early maladaptive schemas and three dimensions of headache impact in Iranian outpatients with chronic migraine without aura. International Journal of Behavioral Sciences, 9(3): 215-223.
Turner, M. J. (2016). Rational Emotive Behavior Therapy (REBT), Irrational and rational beliefs, and the mental health of athletes. Frontiers in Psychology, 7(3): 1423-1424.
VanVoorhis, C. R. W., & Morgan, B. L. (2007). Understanding power and rules of thumb for determining sample sizes. Tutorials in Quantitative Methods for Psychology, 3(2): 43-50.
Vasile, C. (2012). Rational/irrational beliefs dynamics in adults. Procedia Social and Behavioral Sciences, 69(1): 2108-2113.
Visla, A., Fluckiger, C., Grosse Holtforth, M., & David, D. (2016). Irrational beliefs and psychological distress: A meta-analysis. Psychother Psychosom, 85(1): 8-15.
Waller, G., Meyer, C., & Hanian, V. (2001). Psychometric properties of the long & short versions of the Young Schema Questionnaire. Cognitive Therapy and Research, 25(2): 137-147.
Zafiropoulou, M., Avagianou, P. A., Vassiliadou, S. (2014). Parental Bonding and Early Maladaptive Schemas. Journal of Psychological Abnormalities, 3(1): 1-16.
***