شناسایی مؤلفه‌های مشورت روان‌شناختی نوجوانان با هوش مصنوعی: مطالعه‌ای داده‌بنیاد

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

2 کارشناسی مشاوره و راهنمایی، گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

10.48308/apsy.2026.242622.1942

چکیده

هدف: با توجه به گسترش روزافزون تعامل نوجوانان با فناوری‌های هوش مصنوعی و فقدان چارچوب نظری منسجمی که تبیین‌کننده چگونگی و پیامدهای مشورت‌جویی روان‌شناختی آنان از این ابزارها باشد، پژوهش حاضر با هدف شناسایی مؤلفه‌های این پدیده و ارائه مدلی مفهومی مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد انجام شد.
 
روش: پژوهش با روش نظریه داده‌بنیاد نظام‌مند اشتراوس و کوربین انجام گرفت. جامعه پژوهش شامل ۲۱ نوجوان ۱۵ تا ۱۹ ساله از شهرهای مختلف ایران در سال ۱۴۰۴ بودند که  هدفمند و بر اساس اصل اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند.
 
یافته‌ها: تحلیل داده‌ها به تدوین یک الگوی پارادایمی انجامید که پدیده محوری آن مشورت‌جویی روان‌شناختی نوجوانان با هوش مصنوعی است. شرایط علّی این پدیده، نیاز به پناهگاه روانی–کارکردی است. عامل زمینه‌ای  آسیب‌پذیری روانی–هیجانی و عوامل مداخله‌گر ساختار توانمندساز فناورانه–اجتماعی نیز شناسایی شدند. نوجوانان در مواجهه با این شرایط، راهبرد عاملیت دیجیتالی‌شده خود را به کار می‌گیرند. پیامدهای این فرایند ماهیتی دوگانه دارد؛ از یک سو به تجربه آرامش زودگذر و کارکرد سطحی می‌انجامد و از سوی دیگر، می‌تواند با دگردیسی آسیب‌زا در رابطه انسان–فناوری و فرسایش سرمایه اجتماعی و ارتباطی همراه شود.
 
نتیجه‌گیری: یافته‌ها بیانگر ضرورت طراحی چارچوب‌های نظارتی برای بهره‌برداری متعادل از هوش مصنوعی است تا از تضعیف تاب‌آوری بلندمدت به‌خاطر تسکین کوتاه‌مدت جلوگیری شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Identifying the Components of Psychological Counseling for Adolescents with Artificial Intelligence: A Grounded Theory Study

نویسندگان [English]

  • Zahra sadat Pour seyyed aghaei 1
  • Pegah Tashakori Movahed 2
1 Assistant Professor, Department of Counseling, Faculty of Education and Psychology, Alzahra University, Tehran, Iran.
2 B.A. in Counseling and Guidance, Department of Counseling ,Faculty of Education and Psychology, Alzahra University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Aim: The present study aimed to formulate a comprehensive theoretical model of the psychological consultation process between adolescents and artificial intelligence.
 
Method: This qualitative study was conducted using the Grounded Theory approach. The research population consisted of adolescents from various cities in Iran in the year 1404 (2025-2026), who were selected via purposive sampling. The sample size reached 21 participants based on the principle of theoretical saturation. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using Strauss and Corbin’s constant comparative analysis method through three stages of open, axial, and selective coding.
 
Result: Data analysis led to the development of a paradigm model whose central phenomenon is the psychological consultation of adolescents with artificial intelligence. The causal conditions of this phenomenon are the need for a psychological-functional refuge. The underlying factor of psychological-emotional vulnerability and the intervening factors of the socio-technological enabling structure were also identified. In the face of these conditions, adolescents employ their digitalized agency strategy. The consequences of this process are dual in nature; on the one hand, it leads to the experience of fleeting peace and superficial functioning, and on the other hand, it can be accompanied by a harmful transformation in the human-technology relationship and the erosion of social and communicative capital.
 
Conclusion: The findings highlight the necessity of designing regulatory frameworks for the balanced utilization of artificial intelligence to prevent the trade-off of long-term resilience for short-term relief.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Adolescents
  • Artificial Intelligence
  • Psychological Consultation

مراجع

Abdollahzadeh, A., Mohammadzamani, N., & Zamaniyan, S. (2025). The boom of AI counseling: Entrepreneurial opportunities in the age of digital transformation. New Research in Management and Accounting.(Link)
Amirkhani, M., Sadeghian, M. H., Hajebi, A., & Shojaei, A. A. (2025). Investigating the challenges of using artificial intelligence in suicide counseling with an interdisciplinary approach. Teb va Tazkieh, 33(4), 170-183.(Link)
Adler, J. M., Dunlop, W. L., Fivush, R., Lilgendahl, J. P., Lodi-Smith, J., McAdams, D. P., & McLean, K. C. (2017). Research methods for studying narrative identity: A primer. Social Psychological and Personality Science, Volume 8, Issue 5. (Link)      
Aguirre Velasco, A., Cruz, I. S. S., Billings, J., Jimenez, M., & Rowe, S. (2020). What are the barriers, facilitators and interventions targeting help-seeking behaviours for common mental health problems in adolescents? A systematic review. BMC psychiatry, 20(1), 293. (Link)
Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. New York: Basic Books.(Link)
Charmaz, K., & Thornberg, R. (2021). The pursuit of quality in grounded theory. Qualitative Research in Psychology, 18(3), 305–327. (Link)
Coleman, J. C. (2011). The Nature of Adolescence (4th ed.). Routledge. (Link)
Davis, M. M., Modi, H. H., Skymba, H. V., Finnegan, M. K., Haigler, K., Telzer, E. H., & Rudolph, K. D. (2023). Thumbs up or thumbs down: neural processing of social feedback and links to social motivation in adolescent girls. Social cognitive and affective neuroscience, 18(1), nsac055. (Link)
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The "what" and "why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227-268. (Link)
Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. W. W. Norton & Company. (Link)
Grodniewicz, J. P., & Hohol, M. (2023). Waiting for a digital therapist: three challenges on the path to psychotherapy delivered by artificial intelligence. Frontiers in Psychiatry, Volume 14 . (Link) 
Guthold, R., Carvajal-Velez, L., Adebayo, E., Azzopardi, P., Baltag, V., Dastgiri, S., Dua, T., Fagan, L., Ferguson, B. J., Inchley, J. C., Mekuria, M. L., Moller, A. B., Servili, C., & Requejo, J. (2023). The Importance of Mental Health Measurement to Improve Global Adolescent Health. The Journal of adolescent health : official publication of the Society for Adolescent Medicine, 72(1S), S3–S6. (Link)
jafari, R., & Rahmati, H. (2025). The Application of Artificial Intelligence in Ethical Counseling: From Transformative Potentials to Ethical Challenges. Journal of Moral Studies, 8(2), 49-72.(Link)
Fontana, A., Benzi, I. M. A., & Cipresso, P. (2023). Problematic internet use as a moderator between personality dimensions and internalizing and externalizing symptoms in adolescence. Current Psychology, Volume 42, pages 32244–32254. (Link)
Majidi Afshar, T., & Shaker Dolagh, A. (2023). The role of adolescent issues, body image dissatisfaction, and attachment to parents and peers in predicting social anxiety among adolescent girls.  Analytical-Cognitive Psychology Quarterly, 97 (1): 256-259.(Link)
Mastorci, F., Lazzeri, M. F. L., Vassalle, C., & Pingitore, A. (2024). The Transition from Childhood to Adolescence: Between Health and Vulnerability. Children, 11(8), 989. (Link)
Olawade, D. B., Wada, O. Z., Odetayo, A., & others. (2024). Enhancing mental health with Artificial Intelligence: Current trends and future prospects. Journal of Medicine. (Link)
Ping, Y. (2024). Experience in psychological counseling supported by artificial intelligence technology. Technology and Health Care, Volume 32, Issue 6. (Link)
Preston, A. J., & Rew, L. (2022). Connectedness, self-esteem, and prosocial behaviors protect adolescent mental health following social isolation: a systematic review. Issues in Mental Health Nursing, Pages 32-41. (Link)
Saraee F, Ahmadi F Z, Gholami M. Mental Health Services for Children and Adolescents in Iran: AScoping Review. jhosp 2025; 24 (1) :96-116.(Link)
Shanahan, M., McDonell, K., & Reynolds, L. (2023). Role-play with large language models as a source of immediate gratification and long-term risk. Nature Human Behaviour, 7(10), 1662-1673.(Link)
Sohn, J.-S., Lee, E., Kim, J.-J., Oh, H.-K., & Kim, E. (2025). Implementation of generative AI for the assessment and treatment of autism spectrum disorders: A scoping review. Frontiers in Psychiatry, 16. (Link) 
Spytska, L. (2025). The use of artificial intelligence in psychotherapy: development of intelligent therapeutic systems. BMC Psychology. (Link)
van der Wal, A., Valkenburg, P. M., & van Driel, I. I. (2024). In their own words: How adolescents use social media and how it affects them. Social Media Society. (Link)
Zhou, S., Zhao, J., & Zhang, L. (2022). Application of artificial intelligence on psychological interventions and diagnosis: An overview. Frontiers in Psychiatry. (Link)
Zhu, S., Wang, Y., & Hu, Y. (2025). Facilitators and Barriers to Digital Mental Health Interventions for Depression, Anxiety, and Stress in Adolescents and Young Adults: Scoping Review. Journal of Medical Internet Research. (Link)
فصلنامه روان‌شناسی کاربردی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 21 فروردین 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار