اثربخشی زوج درمانی سیستمی-رفتاری بر عملکرد خانواده و عملکرد جنسی زنان دارای همسر معتاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو

2 استادیار

10.29252/apsy.2021.215745.0

چکیده

هدف: هدف از این پژوهش تعیین اثربخشی زوج ­درمانی سیستمی-رفتاری بر بهبود عملکرد خانواده و عملکرد جنسی زنان دارای همسر معتاد بود. روش: روش پژوهش نیمه ­آزمایشی با طرح پیش ­­آزمون و پس­­ آزمون و پیگیری سه­­ ماهه با گروه گواه بود. جامعة آماری، زنان دارای همسر معتاد مراجعه­ کننده به مرکز مشاورة ویژة زنان تحت نظارت دانشگاه علوم پزشکی در شهرستان سنندج در سال 1398 بود. با استفاده از روش نمونه­ گیری در دسترس، 30 نفر انتخاب و به­ صورت تصادفی در دو گروه‌ آزمایش و گواه جایگزین شدند. ابزار پژوهش پرسشنامة سنجش خانودة اپشتاین، بالدوین و بیشاب (1983) و پرسشنامة عملکرد جنسی زنان روزن و هایمن (2000) بود، و زوج ­درمانی سیستمی-رفتاری کرو و ریدلی (2000)  طی 10 جلسة 90 دقیقه­ ای هفته­ ای یک­بار برای گروه آزمایش اجرا شد. داده‌ها با آزمون تحلیل واریانس آمیخته تحلیل شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که زوج ­درمانی سیستمی-رفتاری بر بهبود عملکرد خانواده (38/1927=F، 001/0=P) و عملکرد جنسی (68/43=F، 001/0=P) زنان دارای همسر معتاد در مرحلة پس ­آزمون اثربخش بوده و این تأثیر در مرحلة پیگیری نیز پایدار مانده است. نتیجه­ گیری: رویکرد زوج ­درمانی سیستمی-رفتاری به زنان دارای همسر معتاد کمک کرد تا توانایی خود را برای ایجاد روابط مؤثر، گفت­وگو، مذاکره، و تعامل افزایش دهند و از این طریق عملکرد خانواده و عملکرد جنسی خود را بهبود بخشند.

کلیدواژه‌ها


منابع
آجلی لاهیجی، لاله؛ بشارت، محمدعلی. (1396). تأثیر شرکت در برنامه روان- آموزشگری مبتنی بر روی آورد سیستمی- رفتاری گاتمن در سازش یافتگی زوجی و احساس‌های مثبت زوجین . آسیب شناسی، مشاوره و غنی سازی خانواده، ۳ (۱): 20-1. ]پیوند[
ایوری، علی. (1393). زوج درمانی سیستمی‌-‌‌ تلفیقی و اثربخشی آن بر تعارض­های زناشویی و آزار عاطفی زوج­ها. پایان نامه کارشناسی ارشد، گروه روان­شناسی مشاوره و تربیتی، علوم، تحقیقات و فناوری، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده روان­شناسی و علوم تربیتی.] پیوند[
بوستانی­پور، علیرضا. (1388). بررسی تاثیر زوج درمانی سیستمی- رفتاری بر افزایش رابطه جنسی زوج­های هردو شاغل. چهارمین همایش آسیب شناسی جنسی خانواده، تهران: دانشگاه شاهد. ]پیوند[
تقی­پور، شیوا؛ باغستانی، محمد حسین؛ سعادتی، نادره. (۱۳۹۸). بررسی اثربخشی آموزش تاب‌آوری بر کاهش استرس ادراک شده و مشکلات ارتباطی زنان دارای همسر معتاد در حال ترک. فصلنامه اعتیادپژوهی، ۱۳(۵۱)، 88-71] پیوند[
توده رنجبر، محسن؛ و عراقی، فاطمه. (1397). بررسی وضعیت سلامت روانی زنان دارای همسر معتاد. پیشرفت‌های نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش و پرورش، 2، 100-83. ]پیوند[
ثنایی ذاکر، باقر. (1389). مقیاس­های سنجش خانواده و ازدواج. تهران: بعثت.
دالاس، رودی؛ و دراپر، رأس. (1390). مقایسه نظریه‌های خانواده درمانی «با محوریت نظریه و کاربرد سیستمی». ترجمه معصومه اسماعیلی. تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا. (تاریخ انتشار اثر به زبان اصلی، 2005) ]پیوند[
حسینی، سیدجواد؛ و نجفی، محمود. (1394). اعتیاد به مواد: بدکارکردی جنسی و فروپاشی خانواده. فصلنامه سلامت. اجتماعی و اعتیاد، 2(6)، 151- 135. ]پیوند[
رحیمی­نژاد، عباس؛ و پاک­نژاد، محسن. (1393). رابطه عملکرد خانواده و نیازهای روان­شناختی باسلامت روانی نوجوانان. فصلنامه خانواده پژوهی، 10(37)، 99-111.] پیوند[
زاده­محمدی، علی؛ و ملک­خسروی، غفار. (1385). بررسی مقدماتی ویژگی‌های روان­سنجی و اعتباریابی مقیاس سنجش کارکرد خانواده. فصلنامه خانواده پژوهی، 2(5)، 89-69.] پیوند[
سلیمانیان، علی­اکبر؛ نقی­نسب اردهائی، فاطمه؛ ثناگو، اکرم. (1394). بررسی اثربخشی درمان سیستمی اختلالات جنسی بر بهبود تمایل جنسی زنان مبتلا به اختلال کم میلی جنسی. روان پرستاری، ۳ (۴)،58-70. ]پیوند[
شامحمدی قهساره اعظم، درویزه زهرا، پورشهریاری مه سیما. اثر بخشی آموزش مهارت‌های ارتباطی بر افزایش سازگاری زناشویی همسران معتادان و پیشگیری از بازگشت معتادان مرد در شهر اصفهان. فصلنامه علمی اعتیادپژوهی. ۱۳۸۷; ۲ (۷) :۳-۲۸. ]پیوند[
سودانی، منصور؛ و شفیع آبادی، عبدالله. (1387). مقایسه اثربخشی زوج درمانی الیس به­صورت انفرادی و توأم در کاهش تعارضات زناشویی، دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، 37، 1-20. ]پیوند[
عیسی­زاده، سودابه. (1392). اثربخشی زوج‌درمانی سیستمی شناختی گاتمن بر رضایت جنسی، بخشودگی، شادکامی و طرح‌واره‌های ناسازگار زوجین. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده علوم انسانی، دانشگاه پیام نور تهران. ]پیوند[
فخری، احمد؛ محمدی زیدی، عیسی؛ پاکپور حاجی­آقا، امیر؛ مرشدی، هادی؛ محمد جعفری، راضیه؛ و دزفولی، فاطمه. (1390). ویژگی­های روان­سنجی نسخه فارسی شاخص عملکرد جنسی زنان. مجله علمی پزشکی جندی شاپور، 10(4، پیاپی 73)، 354-345. ]پیوند[
فروتن، کاظم؛ و جدید میلانی، مریم. (1378). بررسی شیوع اختلالات جنسی در متقاضیان طلاق مراجعه کننده به مجتمع قضایی خانواده، دانشور پزشکی، 16(78)،39-44. ]پیوند[
فلاح­زاده، هاجر؛ ثنایی ذاکر، باقر. (1391). تعیین میزان اثربخشی زوج درمانی هیجان­مدار و زوج درمانی سیستمی تلفیقی در افزایش سازگاری زناشویی زوج­های دارای صدمه دلبستگی. مطالعات اجتماعی- روانشناسی زنان، 10(4)، 110- 87. ]پیوند[
کرو، مایکل؛ و ریدلی، جین. (1395). زوج درمانی کاربردی با رویکرد سیستمی-رفتاری. ترجمه اشرف­السادات موسوی، ویرایش دوم، چاپ سوم، تهران: مهر کاویان. (تاریخ انتشار اثر به زبان اصلی، 2000).] پیوند [
کلانتری، عبدالحسین؛ روشن­فکر، پیام؛ و جواهری، جلوه. (1390). مرور سه دهه تحقیقات «علل طلاق» در ایران. فصلنامه مطالعات راهبردی زنان (کتاب زنان سابق). 14(53)، 162-129.
کیوانی امید، مرضیه. (1396). اثربخشی زوج درمانی سیستمی- رفتاری- تحلیلی بر بهبود الگوهای ارتباطی و تنظیم هیجان زوجین. پایان نامه ارشد، گروه روانشناسی بالینی، دانشگاه علم و فرهنگ تهران، دانشکده علوم انسانی. ]پیوند[
گلدنبرگ، ایرنه؛ و گلدنبرگ، هربرت. (2001). خانواده درمانی. ترجمه حمیدرضا حسین­شاهی برواتی  و سیامک نقشبندی (1394)، تهران: روان. ] پیوند[
گودرزی،محمود؛ و بوستانی­پور، علیرضا. (1392). بررسی اثربخشی زوج درمانی سیستمی- رفتاری بر افزایش سازگاری زناشویی. فصلنامه مشاوره و روان درمانی خانواده، 3(2)، 297-281. ]پیوند[
گودرزی، محمود؛ شیری، فاطمه؛ و محمودی، بختیار. (1397). اثربخشی آموزش مؤلفه‌های خانواده درمانی شناختی-رفتاری بر تعارض والد-فرزندی و تعارض زناشویی. روان‌شناسی کاربردی، 12(4)،551-531. ]پیوند [
محسن­زاده، فرشاد؛ نظری، علی محمد؛ و عارفی، مختار. (1390). مطالعه کیفی عوامل نارضایتی زناشوئی و اقدام به طلاق (مطالعه موردی شهر کرمانشاه). فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، 14(53)، 7-42] .پیوند[
محمدی، خدیجه؛ حیدری، معصومه و فقیه‌زاده، سقراط. (1387). اعتبار نسخه فارسـی مقیـاس (FSFI) به عنوان شاخص عملکرد جنسی زنان، مجله پایش، 7(3)، 278-269.] پیوند[
محمدی­فر، محمدعلی؛ طالبی، ابوالفضل؛ و طباطبایی، سید موسی. (1389). تأثیر آموزش مهارت‌های زندگی بر عملکرد خانواده در زنان دارای همسر معتاد. فصلنامه اعتیاد پژوهی سوءمصرف مواد، 4(16): 25-40.] پیوند[
موسوی، فاطمه. (1392). نقش عملکرد خانواده (مبتنی بر الگوی مک ­مستر) در پیش­بینی نگرش‌های صمیمانه و توافق زوجین در خانواده‌های شهر قزوین. فصلنامه مشاوره و روان­درمانی خانواده، 3(3)، 401-413.] پیوند[
ناصری فدافن، ملکه؛ نوحی، شهناز؛ آقایی، حکیمه. اثربخشی آموزش مدیریت خشم با رویکرد شناختی رفتاری بر کیفیت رابطه زناشویی و اضطراب اخلاقی در مردان دارای سوء مصرف‌کننده مواد. روانشناسی کاربردی، 12(1)، 82-63. ]پیوند[
ناعمی، علی محمد. (1394). اثربخشی آموزش خانواده محور بر سلامت روان و تاب آوری زنان دارای همسر معتاد (مطالعه موردی: سبزوار). زن در توسعه و سیاست، 13(1)، 52-41.] پیوند[
نظرپور، سهیلا؛ سیمبر، معصومه؛ رمضانی تهرانی، فهیمه؛ و علوی مجد، حمید. (1394). اختلال عملکرد جنسی و مشکلات طبی زمینه‌ای در زنان یائسه. مجله دانشکده علوم پزشکی تهران، 73(11)، 811- 798. ]پیوند[
نعمتی سوگلی تپه، فاطمه؛ محمدی­فر، محمدعلی؛ خالدیان، محمد. (1396). تأثیر درمان شناختی-رفتاری بر تعارض زناشویی و سازگاری زناشویی افراد معتاد. فصلنامه اعتیادپژوهی. ۱۱(۴۳)، ۱۱-۳۰.] پیوند[
یوسف­زاده، پیمان؛ فرزاد، ولی­اله؛ نوابی­نژاد، شکوه؛ نورانی­پور، رحمت­اله. (1396). مقایسه اثربخشی زوج درمانی رفتاری­ تلفیقی و زوج درمانی سیستمی-رفتاری بر افزایش بهزیستی روانی زوجین. ابن سینا، ۱۹(۱)، 22-28.] پیوند
Aras, H., Aras, B., Icagasioglu, A., Yumusakhuylu, Y., Kemahli, E., Haliloglu, S., & Oguz, F. M. (2013). Sexual dysfunction in women with rheumatoid arthritis. Medicinski Glasnik10(2). [link]
Barker, P., & Chang, J. (2013). Basic family therapy. John Wiley & Sons. [link]
Berutti, M., Dias, R. S., Pereira, V. A, Lafer, B., & Nery, F. G. (2016). Association between history of suicide attempts and family functioning in bipolar disorder. Journal of Affective Disorders, 192, 28-33. [link]
Birnbaum, G.E., Mikulincer, M., Szepsenwol, O., Shaver,P. R., Mizrahi, M. (2014). When sex goes wrong: A behavioral systems perspective on individual differences in sexual attitudes, motives, feelings, andbehaviors. Journal of Personality and Social Psychology,106 (5), 822-842. [link]
Chambers, C., Chiu, S., Scott, A. N., Tolomiczenko, G., Redelmeier, D. A., Levinson, W., & Hwang, S. W. (2014). Factors associated with poor mental health status among homeless women with and without dependent children. Community mental health journal, 50(5), 553-559. [link]
Crowe, M., Ridley, J. (1990). Therapy with couples: A behavioural systems approach to marital and sexual problems. Oxford: Blackwell. [link]
Edalati, A., & Redzuan,M. (2010). Perception of women towards family values and their marital satisfaction, Journal of American Science, 6(4), 132-137. [link]
Epstein, N. B., Baldwin, L. M., & Bishop, D. S. (1983). The McMaster Family Assessment Device. Journal of Marital and Family Therapy, 9(2), 171–180. [link]
Guo, Y., & Chen, X. (2016). Relationship among satisfaction with Life, Family Care Degree, Psychological Dependency and Subjective Bias of Senior High School Student. Psychology, 7, 418-425. [link]
Perez, J.C., & Coo, S. (2018). Is maternal depression related to mother and adolescent reports of family functioning? Journal of Adolescent, 63, 129- 141. [link]
Rosen R., Brown C, Heiman J. (2000). The Female Sexual Function Index (FSFI): multidimensional self report instrument for the assessment of female sexual function. Journal of Sex and Marital Therapy, 26, 191-208. [link]
Snyder, D. K, & Balderrama-durbin, C. (2012). Integrative approaches to coupletherapy: Implications for clinical practice and research. Behavior Therapy, 43, 13-24. [link]
Terimourpour, N., Bidokhti, N. M., & Pourshahbaz, A. (2011). The Relationship between attachment styles and sex guilt among Iranian women. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 30, 68-72. [link]
Turner, A. K., Latkin, C., Sonestein, F., & Tandon, S.D. (2011). Psychiatric disorder symptoms, substance use, and sexual risk behavior among AfricanAmerican out of school youth, Drug Alcohol Depend, 115(2), 67-73. [link]