فصلنامه روان‌شناسی کاربردی

فصلنامه روان‌شناسی کاربردی

نقش بدرفتاری‌های عاطفی دوران کودکی و طرحواره‌های هیجانی در سوگیری توجه به تصاویر دلبستگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سالومه قاسمی منصف 1
معصومه آزموده 2
جواد مصرآبادی 3
مرضیه علیوندی وفا 4
1 دانشجوی دکتری، گروه روان‌شناسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
2 دانشیار، گروه روان‌شناسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
3 استاد، گروه علوم تربیتی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.
4 دانشیار، گروه روان‌شناسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
10.48308/apsy.2026.243756.1983
چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش پیش‌بین بدرفتاری­‌های عاطفی دوران کودکی و طرحواره‌های هیجانی در سوگیری توجه به تصاویر مرتبط با دلبستگی انجام شد.

روش: این پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری شامل دانشجویان دانشگاه‌های تهران در سال تحصیلی 1403-1402 بود که از میان آن‌ها ۲۲۸ نفر (۱۷۴ زن و ۵۴ مرد) با میانگین سنی ۲۱/۱۹ سال به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. شرکت‌کنندگان مقیاس تجارب زندگی گیب (LEQ، 2001)، پرسشنامه طرحواره‌های هیجانی لیهی (ESS، 2002) و تکلیف جستجوی دیداری اهمن (VST، 2001) را تکمیل نمودند. داده‌ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه گام‌به‌گام تحلیل شدند.

یافته­‌ها: نتایج نشان داد که بین ابعاد بدرفتاری­های عاطفی دوران کودکی (غفلت عاطفی و آزار عاطفی) و نمره کل طرحواره‌های هیجانی با سوگیری توجه، رابطه منفی و معناداری وجود دارد. تحلیل رگرسیون نشان داد که غفلت عاطفی و آزار عاطفی در مجموع ۱۵ درصد از واریانس سوگیری توجه (اجتناب توجهی) را تبیین می‌کنند. همچنین، در میان ابعاد طرحواره‌های هیجانی، تنها زیرمقیاس «منطقی بودن» به طور معناداری ۱۳ درصد از واریانس سوگیری توجه را پیش‌بینی کرد.

نتیجه­‌گیری: یافته‌ها حاکی از آن است که تجارب آسیب‌زای عاطفی در کودکی و باورهای ناکارآمد در مورد هیجانات (به‌ویژه تأکید بر عقلانیت)، منجر به اجتناب توجهی خودکار از محرک‌های مرتبط با روابط نزدیک در بزرگسالی می‌شود. این نتایج بر اهمیت سازوکارهای شناختی ضمنی در تداوم الگوهای دلبستگی تأکید داشته و تلویحات مهمی برای طراحی مداخلات درمانی مبتنی بر اصلاح سوگیری توجه دارد.
کلیدواژه‌ها
سوگیری توجه
طرحواره‌های هیجانی
بدرفتاری‌های عاطفی
دلبستگی
پردازش ضمنی
موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of Childhood Emotional Maltreatment and Emotional Schemas in Attention Bias Toward Attachment-Related Images

نویسندگان English

Saloomeh Ghasemi Monsef 1
Masoumeh Azmoudeh 2
Javad Mesrabadi 3
Marzieh Alivandi Vafa 4
1 Ph.D Student, Department of Psychology, Ta.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
2 Associate Professor, Department of Psychology, Ta.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
3 Professor, Department of Educational Sciences, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran.
4 Associate Professor, Department of Psychology, Ta.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
چکیده English

Aim: The present study aimed to examine the predictive roles of childhood emotional maltreatment and emotional schemas in attention bias toward attachment-related images.

Method: This study employed a descriptive–correlational design. The statistical population consisted of students from universities in Tehran during the 2022–2023 academic year, from whom 228 participants (174 women and 54 men) were selected through convenience sampling. The mean age of the participants was 21.19 years. Participants completed the Life Experiences Questionnaire (LEQ; 2001), Leahy’s Emotional Schemas Scale (ESS; 2002), and the Visual Search Task (VST; 2001). Data were analyzed using Pearson correlation coefficients and stepwise multiple regression analysis.

Results: The findings indicated a significant negative association between dimensions of childhood emotional maltreatment (emotional neglect and emotional abuse) and the total score of emotional schemas with attention bias. Regression analysis revealed that emotional neglect and emotional abuse jointly accounted for 15% of the variance in attention bias (attentional avoidance). Furthermore, among the emotional schema dimensions, only the rationality subscale significantly predicted attention bias, explaining 13% of its variance.

Conclusion: The results suggest that emotionally traumatic childhood experiences and maladaptive beliefs about emotions—particularly an overemphasis on rationality—contribute to automatic attentional avoidance of attachment-related stimuli in adulthood. These findings highlight the role of implicit cognitive mechanisms in the maintenance of attachment patterns and have important implications for the development of therapeutic interventions aimed at modifying attentional biases.

کلیدواژه‌ها English

Attention Bias
Emotional Schemas
Emotional Maltreatment
Attachment
Implicit Processing
Bérubé, M. (2020). Emotional neglect and its effects on adult relationships: A longitudinal study. Journal of Family Psychology, 34(5), 567-578. [link]
Cisler, J. M., Olatunji, B. O., Lohr, J. M., & Williams, N. L. (2009). Attentional bias differences between fear and disgust: Implications for the role of disgust in disgust-related anxiety disorders. Cognition and Emotion, 23(4), 675–687. [link]
Cockcroft, J. P., Berens, S. C., Gaskell, M. G., & Horner, A. J. (2022). Schematic information influences memory and generalisation behaviour for schema-relevant and-irrelevant information. Cognition, 227, 105203. [link]  
Comte, A., Szymanska, M., Monnin, J., Moulin, T., Nezelof, S., Magnin, E., ... & Vulliez-Coady, L. (2024). Neural correlates of distress and comfort in individuals with avoidant, anxious and secure attachment style: An fMRI study. Attachment & Human Development, 26(5), 423-445. [link]   
Donges, U. S., Zeitschel, F., Kersting, A., & Suslow, T. (2015). Adult attachment orientation and automatic processing of emotional information on a semantic level: A masked affective priming study. Psychiatry Research, 229(1-2), 174-180. [link]  
Farazmand, N., Mohammadzadeh Khanjani, P., Poorshahbaz, A., & Dolatshahi, M. (2017).
Development and validation of the Life Experiences Questionnaire. Iranian Journal of Clinical Psychology, 9(2), 55–72. [link]  
Faustino, B., Vasco, A. B., Silva, A. N., & Marques, T. (2020). Relationships between emotional schemas, mindfulness, self-compassion and unconditional self-acceptance on the regulation of psychological needs. Research in Psychotherapy: Psychopathology, Process, and Outcome, 23(2), 442. [link]    
Fraley, R. C. (2019). Attachment in adulthood: Recent developments, emerging debates, and future directions. Annual review of psychology, 70(1), 401-422. [link]    
Gillath, O., Liese, B. S., & Karantzas, G. C. (2025). Can a One-Time Subtle Attachment Security Priming Impact Outcomes in the Real World?. International Journal of Environmental Research and Public Health, 22(3), 441. [link]    
Godbout, N., Daspe, M. È., Runtz, M., Cyr, G., & Briere, J. (2019). Childhood maltreatment, attachment, and borderline personality–related symptoms: gender-specific structural equation models. Psychological trauma: theory, research, practice, and policy, 11(1), 90. [link]    
Hadders-Algra, M. (2022). Human face and gaze perception is highly context specific and involves bottom-up and top-down neural processing. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 132, 304-323. [link]    
Iffland, B., & Hahlweg, K. (2022). Attentional biases in individuals with a history of emotional maltreatment: A systematic review. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 63(3), 245-258. [link]    
Kaya, Y., & Aydin, A. (2021). The mediating role of early maladaptive schemas in the relationship between attachment and mental health symptoms of university students. Journal of Adult Development, 28(1), 15–24. [link]  
Khanzadeh, M., Edrisi, F., Mohammadzadeh Khanjani, S., & Saidian, M. (2013). Factor structure and psychometric properties of the Emotional Schemas Scale in university students. Iranian Journal of Clinical Psychology, 3(11), 91–119. [link]  
Koster, E. H., Verschuere, B., Crombez, G., & Van Damme, S. (2005). Time-course of attention for threatening pictures in high and low trait anxiety. Behaviour research and therapy, 43(8), 1087-1098. [link]      
Leahy, R. L. (2002). A model of emotional schemas. Cognitive and behavioral practice, 9(3), 177-190. [link]     
Letkiewicz, A. M., Funkhouser, C. J., & Shankman, S. A. (2021). Childhood maltreatment predicts poorer executive functioning in adulthood beyond symptoms of internalizing psychopathology. Child Abuse & Neglect, 118,105140. [link]      
Maleki, G., Mazaheri, M. A., Nejati, V., Borhani, K., & Bosmans, G. (2021). The Attachment-related picture set (ARPS): development and validation. Current Psychology, 42(5), 3668-3679. [link]      
Nuijs, M. D., Larsen, H., Bögels, S. M., Wiers, R. W., & Salemink, E. (2020). Context matters: The role of subjective arousal during Attentional Bias Modification targeting socially anxious students. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 68, 101545. [link]      
Öhman, A., Lundqvist, D., & Esteves, F. (2001). The face in the crowd revisited: A threat advantage with schematic stimuli. Journal of Personality and Social Psychology, 80(3), 381–396. [link]       
Salsano, I., Tain, R., Giulietti, G., Williams, D. P., Ottaviani, C., Antonucci, G., ... & Santangelo, V. (2024). Negative emotions enhance memory-guided attention in a visual search task by increasing frontoparietal, insular, and parahippocampal cortical activity. Cortex, 173, 16-33. [link] 
  Sharifi, G., Rezaeian Faraji, H., & Gholamali Lavasani, M. (2023). Psychometric properties of the Persian version of the Emotional Schema Questionnaire–Short Form in Iranian students. Psychological Science, 22(122), 249–264. [link] 
     
Tomoda, A., Nishitani, S., Takiguchi, S., Fujisawa, T. X., Sugiyama, T., & Teicher, M. H. (2024). The neurobiological effects of childhood maltreatment on brain structure, function, and attachment. European archives of psychiatry and clinical neuroscience, 1-20. [link]        
Yang, F., & Oshio, A. (2024). A secure mind is a clear mind: The relationship between attachment security, mindfulness, and self-concept clarity. Current Psychology, 43(12), 11276-11287. [link]