فصلنامه روان‌شناسی کاربردی

فصلنامه روان‌شناسی کاربردی

تمایز بیماران مبتلا به اختلال وسواسی‑جبری با و بدون خیال‌پردازی ناسازگارانه بر اساس احساس شرم، کمال‌گرایی و خودانتقادی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
نرجس عامری 1
محمود نجفی 2
1 دانشجوی دکتری روانشناسی، گروه روانشناسی بالینی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.
2 دانشیار، گروه روانشناسی بالینی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.
10.48308/apsy.2026.243969.1994
چکیده
هدف: خیال‌پردازی ناسازگارانه، الگویی افراطی و همراه با همبودی بالا با اختلال وسواسی-جبری است که عوامل روان‌شناختی تمایزدهنده آن کمتر بررسی شده‌اند. پژوهش حاضر با هدف پیش‌بینی عضویت بیماران مبتلا به این اختلال در دو زیرگروه با و بدون خیال‌پردازی ناسازگارانه بر اساس احساس شرم، کمال‌گرایی و خودانتقادی انجام شد.
روش: پژوهش حاضر توصیفی از نوع علی-مقایسه‌ای بود. جامعه آماری شامل بیماران مبتلا به اختلال وسواسی-جبری مراجعه‌کننده به مراکز روان‌پزشکی شهر تهران در سال ۱۴۰۴ بود که با روش نمونه‌گیری دردسترس ۲۰۰ نفر انتخاب شدند و براساس نقطه برش مقیاس خیال‌پردازی ناسازگارانه در دو گروه قرار گرفتند. ابزارها شامل پرسش‌نامه‌های وسواسی-جبری (فوا و همکاران، ۲۰۰۲)، خیال‌پردازی ناسازگارانه (سومر و همکاران، ۲۰۱۷)، شرم (گاس و همکاران، ۱۹۹۴)، کمال‌گرایی (فهر و همکاران، ۲۰۱۹) و خودانتقادی (گیلبرت و همکاران، ۲۰۰۴) بود. داده‌ها با روش تحلیل تمیز در نرم‌افزار SPSS26 تحلیل شدند.
یافته‌ها: طبق نتایج، بیماران مبتلا به اختلال وسواسی-جبری دارای خیال‌پردازی ناسازگارانه، نمرات بالاتری در مولفه‌های شرم، کمال‌گرایی و خودانتقادی کسب کردند (01/0>P). کمال‌گرایی خودانتقادی با ضریب ساختاری 64/0، قوی‌ترین پیش‌بین‌کننده عضویت گروهی بود. در ادامه، احساس حقارت (62/0)، خوداعتمادی (62/0)، کمال‌گرایی سفت‌وسخت (60/0)، کمال‌گرایی خودشیفته (57/0)، خودناکافی (56/0)، خودمنفور (56/0)، احساس پوچی (55/0) و شرمساری از اشتباه (52/0) بیشترین نقش را در تمایز دو گروه ایفا کردند و ترکیب این متغیرها با دقت 90% اعضای دو گروه را متمایز کرد.
نتیجه‌گیری: ارزیابی این متغیرها در تشخیص اولیه و طراحی مداخلات متمرکز بر بهبود کمال‌گرایی ناسازگار و تعدیل خودانتقادی برای این بیماران توصیه می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
اختلال وسواسی-جبری
خیال‌پردازی ناسازگارانه
خودانتقادی
شرم
کمال‌گرایی
موضوعات

عنوان مقاله English

Differentiating Patients with Obsessive-Compulsive Disorder with and without Maladaptive Daydreaming Based on Shame, Perfectionism and Self-Criticism

نویسندگان English

Narjes Ameri 1
Mahmoud Najafi 2
1 PhD Students in Psychology, Department of Clinical Psychology, Semnan University, Semnan, Iran.
2 Associate Professor, Department of Clinical Psychology, Semnan University, Semnan, Iran.
چکیده English

Aim: Maladaptive daydreaming is an extreme pattern with high comorbidity with obsessive-compulsive disorder (OCD), yet its psychological differentiating factors remain under-researched. This study aimed to predict group membership of OCD patients into two subgroups (with and without maladaptive daydreaming) based on feelings of shame, perfectionism, and self-criticism.
Method: This was a descriptive, causal-comparative study. The statistical population comprised OCD patients visiting psychiatric centers in Tehran in 2025. Using convenience sampling, 200 participants were selected and categorized into two groups based on the cutoff score of the Maladaptive Daydreaming Scale. Instruments included the Obsessive-Compulsive Inventory (Foa et al., 2002), Maladaptive Daydreaming Scale (Somer et al., 2017), Experience of Shame Scale (Goss et al., 1994), Multidimensional Perfectionism Scale (Fairweather-Schmidt et al., 2019), and Forms of Self-Criticising/Attacking & Self-Reassuring Scale (Gilbert et al., 2004). Data were analyzed using discriminant analysis in SPSS26.
Results: Patients with OCD and maladaptive daydreaming scored significantly higher in shame, perfectionism, and self-criticism components (P<0.01). Self-critical perfectionism was the strongest predictor of group membership with a structure coefficient of 0.64. Subsequently, inadequacy feelings (0.62), self-reassurance (0.62), rigid perfectionism (0.60), narcissistic perfectionism (0.57), inadequate self (0.56), hated self (0.56), emptiness feelings (0.55), and shame of making mistakes (0.52) played the most prominent roles in differentiating the two groups. Together, these variables correctly classified the two groups with 90% accuracy.
Conclusion: Assessment of these variables is recommended for early diagnosis and for designing interventions targeting maladaptive perfectionism and self-criticism in these patients.

کلیدواژه‌ها English

Obsessive-Compulsive Disorder
Maladaptive Daydreaming
Self-Criticism
Shame
Perfectionism
Ahmadi, F., Goodarzi, M. A., Kazemi Rezaei, S. A., & Yazdanimehr, R. (2022). Validity, reliability, and factor structure of the 16-item Maladaptive Daydreaming Scale in the Iranian sample. Clinical Psychology, 14(4), 53-63. [Link] [in Persian]
Ameri, N., & Najafi, M. (2021). The mediating role of psychological distress (stress, anxiety, depression) in the relationship between experiential avoidance and obsessive-compulsive symptoms. Psychological Studies, 17(4): 11-31. [Link] [in Persian]
Ameri, N., & Najafi, M. (2024). Effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy on shame and internalized stigma components in methadone-maintained substance-dependent individuals. Addiction Research, 18(73), 241-258. [Link] [in Persian]
Ameri, N., & Najafi, M. (2025). Effectiveness of mindfulness-based self-compassion training on self-criticism, shame, and internalized stigma in substance-dependent individuals. Counseling Research, 24(94), 232-255. [Link] [in Persian]
Başaran, S. K. (2023). Perfectionism And Intolerance Of Uncertainty As Triggers Of Depression, Anxiety And Obsessive-Compulsive Symptoms: A Structural Model Based On Transdiagnostic Approach. Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 10(2), 675-700.‏ [Link]
Feher, A., Smith, M. M., Saklofske, D. H., Plouffe, R. A., Wilson, C. A., & Sherry, S. B. (2019). The big three perfectionism scale–short form (BTPS-SF): Development of a brief self-report measure of multidimensional perfectionism. Journal of Psychoeducational Assessment, 38(1): 37-52. [Link]
Ferrante, E., Marino, A., Guglielmucci, F., & Schimmenti, A. (2022). The mediating role of dissociation and shame in the relationship between emotional trauma and maladaptive daydreaming. Psychology of Consciousness: Theory, Research, and Practice, 9(1): 27-39. [Link]
Flett, G. L. (2002). Perfectionism: Theory, research, and treatment. American Psychological Association. [Link]
Foa, E. B., Huppert, J. D., Leiberg, S., Langner, R., Kichic, R., Hajcak, G., & Salkovskis, P. M. (2002). The Obsessive-Compulsive Inventory: Development and validation of a short version. Psychological Assessment, 14(4): 485-496. [Link]
Gemignani, M., Mancinelli, E., Manari, T., Gagliardini, G., Bassi, G., Chirico, I., et al. (2025). Understanding maladaptive daydreaming from the attachment framework: The intertwining roles of parental care, unresolved attachment, depression/anxiety and obsessive-compulsive symptoms. Journal of Psychiatric Research, 182: 290-296. [Link]
Gilbert, P., Clarke, M., Hempel, S., Miles, J. N., & Irons, C. (2004). Criticizing and reassuring oneself: An exploration of forms, styles and reasons in female students. British Journal of Clinical Psychology, 43(1): 31-50. [Link]
Goss, K., Gilbert, P., & Allan, S. (1994). An exploration of shame measures —I: The other as Shamer scale. Personality and Individual Differences, 17(5): 713-717. [Link]
Lalani, F. M., Somer, E., & Abu-Rayya, H. M. (2026). Dreamers of the Day: An Exploration of Identity, Shame, and Maladaptive Daydreaming. Journal of Trauma & Dissociation, 27(4), 462-482. [Link]
Laving, M., Foroni, F., Ferrari, M., Turner, C., & Yap, K. (2023). The association between OCD and shame: A systematic review and meta-analysis. British Journal of Clinical Psychology, 62(1): 28-52. [Link]
 Mavrogiorgou, P., Becker, S., & Juckel, G. (2024). Guilt and shame in patients with obsessive-compulsive disorders. Psychopathology, 57(4): 286-296. [Link]
Miegel, F., Moritz, S., Wagener, F., Cludius, B., & Jelinek, L. (2020). Self-esteem mediates the relationship between perfectionism and obsessive-compulsive symptoms. Personality and Individual Differences, 167, 110239.‏ [Link]
Neshat, Z., Bijari, A. F., & Dehshiri, G. (2023). Psychometric properties of the Big Three Perfectionism Scale‑Short Form (BTPS‑SF) among Iranian university students. Brain and Behavior, 13(11): e3227. [Link]
Papa, C., D’Olimpio, F., Zaccari, V., Di Consiglio, M., Mancini, F., & Couyoumdjian, A. (2024). “You’re ugly and bad!”: A path analysis of the interplay between self-criticism, alexithymia, and specific symptoms. Current Psychology, 43(39): 31027-31042. [Link]
Pourmoazzen, M., Doosalivand, H., Bastami, M., & Kianimoghadam, A. S. (2026). Experiential avoidance, perfectionism, and self-compassion in maladaptive versus adaptive daydreaming: A comparative study in Iran. Iranian Journal of Psychiatry, 21(1): 5-14. [Link]
Sher, A., Wootton, B. M., & Paparo, J. (2024). A preliminary investigation of the mediating roles of self‐compassion and emotion dysregulation in the relationship between maladaptive perfectionism and obsessive‐compulsive behaviors. Journal of Clinical Psychology, 80(3): 591-609. [Link]
Shirkhani, M., Aghamohammadian Sharbaf, H., & Moeenizadeh, M. (2023). Predicting the Severity of Obsessive-compulsive Symptoms Based on Traumatic Childhood Experiences: The Mediating Role of Self-criticism. Practice in Clinical Psychology, 11(3): 239-248. [Link]
Sideli, L., Santoro, G., Fontana, A., Guglielmucci, F., Caretti, V., & Schimmenti, A. (2023). The relationship between obsessive-compulsive symptoms and dissociation: A systematic review and meta-analysis. Journal of Trauma & Dissociation, 24(3): 362-379. [Link]
Soffer-Dudek, N. (2021). Corrigendum for the MDS-16 (English version) cutoff score. The International Consortium for Maladaptive Daydreaming Research. [Link]
Soffer-Dudek, N., & Somer, E. (2018). Trapped in a Daydream: Daily Elevations in Maladaptive Daydreaming Are Associated With Daily Psychopathological Symptoms. Frontiers in Psychiatry, 9: 377254. [Link]
Soffer-Dudek, N., & Theodor-Katz, N. (2022). Maladaptive daydreaming: Epidemiological data on a newly identified syndrome. Frontiers in Psychiatry, 13: 871041. [Link]
Somer, E. (2018). Maladaptive daydreaming: Ontological analysis, treatment rationale; a pilot case report. Frontiers in the Psychotherapy of Trauma and Dissociation, 1(2): 1-22. [Link]
Somer, E., Herscu, O., Samara, M., & Abu‐Rayya, H. M. (2025). Maladaptive Daydreaming and Psychopathology: A Meta‐Analysis. International Journal of Psychology, 60(2): e70027. [Link]
Somer, E., Soffer-Dudek, N., Ross, C. A., & Halpern, N. (2017). Maladaptive daydreaming: Proposed diagnostic criteria and their assessment with a structured clinical interview. Psychology of Consciousness: Theory, Research, and Practice, 4(2): 176-189. [Link]
Somer, E., Somer, L., & Jopp, D. S. (2016). Parallel lives: A phenomenological study of the lived experience of maladaptive daydreaming. Journal of Trauma & Dissociation, 17(5): 561-576. [Link]
Sommers-Spijkerman, M., Trompetter, H., Ten Klooster, P., Schreurs, K., Gilbert, P., & Bohlmeijer, E. (2018). Development and validation of the forms of Self-Criticizing/Attacking and Self-Reassuring Scale—Short Form. Psychological Assessment, 30(6): 729. [Link]
فصلنامه روان‌شناسی کاربردی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 26 مرداد 1405